VIBA-Café op locatie 2 september 2010 :: “Creating a climate for growth”

Bij nadering van het gebouw valt de golf in het dak op, die we ook in de heggen in de tuin zien. Over bijzondere grijze klinkers lopen we naar de ingang in een hoge glazen gevel. Dan komen we in een binnenstraat met bomen onder een gebogen dak, het atrium. Hier zijn koffie, thee en koekjes. Priva-gastheer Simon Noorda en VIBA-stimulus ir. Clairette Gitz leiden dit bezoek in. Priva is in 1959 begonnen met kachels voor kassen. Nu levert het bedrijf van de familie Prins systemen voor klimaatbeheersing in de glastuinbouw en in gebouwen met 420 mensen in dienst. De Priva-campus is een CO₂-neutraal 36.255 m² groot gebouw.

Rondleiding in 2 groepen door Jan Westra en Kees Huiben Het driedubbele glas is licht reflecterend. Voor koeling (70% van de tijd) en verwarming zijn er klimaatplafonds. Bewegingssensoren schakelen het licht, dat dimt bij fel buitenlicht.

Waar in het atrium een sloot zou komen is een strook houten vloer tussen de grijze klinkers gemaakt, klinkers die ook buiten liggen; ze zijn van hoogoven-slakken. In het verlengde van de strook houten vloer is buiten wel een sloot. Ook de rij bomen binnen gaat buiten door.

Dan is er eten: fruit, salade, heerlijke soep, rijk belegde broodjes en boterhammen.

Het avondprogramma

Peter Kamp, Innovator, afdeling Innovation & Research Priva: ‘Een groene leefomgeving’ Planten blijken zich heel goed aan te passen aan veranderende omstandigheden, houden er soms van. Een uitgebloeide orchidee kun je weer in bloei krijgen als je er dagelijks even mee gaat wandelen. Alleen een tekort aan water is funest, zoals we allemaal weten. De temperatuur (ook voor de mens) moet tussen 00C en 440C blijven.

Hein Daanen, Bijzonder Hoogleraar Faculteit bewegingswetenschappen VU Amsterdam en werkt bij TNO defensie en veiligheid: ‘Warmtehuishouding mens in gebouwde omgeving’ Het onderzoek van Hein richt zich op de extreme omstandigheden waarin mensen zoals militairen en brandweer werken. Zo test TNO kleding in klimaatkamers. Stelling: Thermisch comfort bereik je efficiënter met kleding dan met gebouwen. Statistieken leren ons dat sterfte tijdens koude- en hittegolven stijgt. In verband daarmee heeft TNO een vraag aan architecten: “Wat zijn goede momenten om te ventileren?” We kunnen beter tegen hitte dan kou. “Mensen zijn tropische dieren.”

Jan Westra, Business Innovator, afdeling Strategie & Business Development Priva: ‘Transitie klimaattechnologie van Kas naar Woning’ Met een kas of serre heb je 9 maanden per jaar meer leefruimte. Ventileren is heel belangrijk. Groene gevels filteren instuif, zetten vluchtige organische componenten (VOC) om, koelen en beschermen.

Luuk van der Werf

VIBA Café 3 juni 2010 :: Transition Towns, de kracht van lokale gemeenschap

Hart, Hoofd en Handen

Transition towns; een organische olievlek.

‘Transition towns’ is een mondiale beweging van dorpen, steden, streken, eilanden en wijken. Buurtbewoners nemen daarin zelf het initiatief om in bestaande buurten een duurzame overgang tot stand te brengen.

Donderdagavond, 2 juni togen twee Knijpkatters naar het VIBA Cafe voor een lezing over dit inspirerende initiatief. Het gebouw waarin de VIBA/ SVE gehuisvest is, bleek zelf in transitie. Steigers en omleidingen te over, maar ergens in al die verandering, ontdekten we een gezellige ruimte, koffie en thee en een beamer, klaar voor de start.

Twee bevlogen jonge mensen; Linder en Alex uit de Amsterdamse wijk De Pijp, inspireerden deze avond. Allereerst met de film: “The story of stuff” waarin eenvoudig werd geïllustreerd hoe wij allerlei bronnen (olie, regenwouden, gas, mineralen) van de aarde uitputten en tot (vaak) ongezonde producten omvormen. Met behulp van allerlei toxische chemische toevoegingen. Dit alles onder het motto: Consumeren is nodig voor onze economie. Uit onderzoek in de VS blijkt dat 99% van de goederen die men daar koopt al in zes maanden is geconsumeerd, of weggegooid. Daaruit ontstaat weer een enorme hoeveelheid afval. Het proces van verwerking van afval zorgt vervolgens weer voor het vrijkomen in de atmosfeer van de toegevoegde toxische stoffen. En ook onze oceanen, waarin van alles en nog wat gedumpt wordt, zitten vol plastic deeltjes. Ons lineaire systeem van ontginnen, produceren, consumeren en weggooien vergiftigt onze planeet en is totaal niet afgestemd op het ecologische evenwicht van onze planeet.

In Engeland is men in reactie op deze film begonnen met het initiatief van Transitions Towns (TT) begonnen. Met een begin van een omkering in ons bewustzijn. Men ging op zoek naar mogelijkheden en middelen om op allerlei niveaus duurzamer te leven op locaal niveau. Niet alleen op het gebied van energie en isolatie, maar ook op terreinen van voeding, onderwijs, architectuur en zorg. Op weg naar een samenleving die niet langer schadelijk is voor onze planeet en onszelf. Wijkbewoners gaan in diverse werkgroepen aan de slag, niet alleen om allerlei ideeën te ontwikkelen, maar ook de uitvoering ervan voor hun rekening te nemen. Vervolgens gaat men in overleg met instanties en de plaatselijke politiek. Er is bijvoorbeeld ook een ‘ecobieb’ in De Pijp waar je lid van kunt worden door twee boeken in te leveren. Die boeken blijven van jou, maar anderen kunnen ze lezen, het lidmaatschap kost niets. Er zijn eveneens activiteiten voor kinderen en er worden lessen gegeven op middelbare scholen. In het Sarphatiepark dat aan De Pijp grenst, wordt samen met de tuinman geëxperimenteerd met ‘eetbare’ paden. De bio-winkel en allerlei kleine bedrijven uit de wijk maken ook onderdeel uit van het project.

Het proces verloopt gefaseerd volgens 12 stappen en wordt in een ‘open ruimte’ (in de vorm van open, creatieve gezamenlijke gesprekken) ontwikkeld. Dat gebeurde ook deze avond na de introductie. Het basisprincipe van TT is de samenwerking van hart, hoofd en handen en de kracht van de gemeenschap is de drijfveer. Er wordt onderzocht wat voor kwaliteiten aanwezig zijn in de wijk en die worden naar vermogen ingezet in allerlei werkgroepen. Zo worden zoveel mogelijk mensen actief betrokken bij de omvorming. Om één en ander te realiseren worden er ook allerlei workshops en cursussen georganiseerd.

Na de introductie gaan we zelf in die ‘open ruimte’ aan het werk. Linder van den Heerik, initiatiefnemer van TT-DE Pijp vraagt ons mee te denken over een flat met huurwoningen in Amsterdam. Alex, een vrouw die daar een woning heeft, wil in samenwerking met de woningbouwcorporatie een transitie van dat gebouw in gang zetten. Met elkaar gaan we aan het werk, met ideeën, suggesties en kwaliteiten. Het wordt een levendige uitwisseling van organisatiedeskundigen, milieutechnici, architecten, publicisten en initiatiefnemers van duurzame projecten. Een bijzondere manier om elkaar snel te leren kennen en een project gezamenlijk te ondersteunen met onze kwaliteiten. Een metafoor voor de stijl waarin TT werkt. Praktisch, samenwerkend, lichtvoetig, open en creatief. Wat ik er mooi aan vind is dat iedereen op eigen wijze mee kan doen.

Voor meer informatie is er het boekje: Basishandleiding Transition Towns. Door Ben Brangwijn en Rob Hopkins.

De term ‘Transition Towns”, Transition Towns.nl  en De Pijp; transition towns,  geeft ook veel hits op internet.

Veel plezier ermee! Soumya Koning.

VIBA-Café 1 april 2010 :: Architectuur en spiritualiteit

VIBA-café, 1 april 2010, Gruyterfabriek Den Bosch

Architectuur en spiritualiteit, lezing door Pieter van Ree

Welkomstwoord: Clairette Gitz

Inleiding

Pieter van Ree linkt het onderwerp van de lezing met de naam VIBA.

• I staat voor integraal
• B staat voor biologie -->bios= leven, logos = geest

Aanleiding voor de lezing is een excursie naar vier gebouwen in Rotterdam.

Spiritualiteit is eeuwenlang essentieel geweest in architectuur. Hoe zit dat nu? Een eenvoudige waarheid is dat zolang mensen een spiritueel wereldbeeld hebben zolang dringt dit door in de architectuur. Nu zijn er minder gelovigen en is hier minder behoefte aan. Is dit een gesloten hoofdstuk of zijn er nieuwe invalswegen?

Een historische schets

Voorheen bepaalde de geschapen ordening het wereldbeeld. Dit werd weerspiegeld in architectuur. Traditionele culturen:

• gemeenschapshuizen, nomadententen, tempels, kerkgebouwen.
• vuurhaarden als verbinding tussen hemel en aarde.
• graven
• megalithische objecten in samenhang met vergoddelijking van hemellichamen.
• stedenbouwkundige structuren.

Geografie als ordenende elementen; maat, getal en gewicht. Maten hebben een religieuze betekenis:

• Pantheon, gebouw voor alle goden, als volmaakte cirkel gebouwd.
• Nabootsing van Jeruzalem of het hemelse Jeruzalem met de twaalf poorten. Paltskapel in Aken met veelvouden van twaalf (Karolingische voet) gebouwd. Lichtbaan in de kathedraal van Vezelay moet de blik naar het altaar voeren. Gotische bouwstijl, effect moet het opstijgen naar de hemel zijn. Renaissance bouw meer menselijke maat (menselijk lichaam) als maatvoering. Het uiterlijk perspectief wordt belangrijker.

Achttiende- en negentiende-eeuwse neostijlen, bouwwerken zijn niet langer dragers van een religieuze inhoud. Geleidelijk wordt de spirituele dimensie een abstractie. Voorbeeld de kapel van de universiteit van Chicago van Mies van de Rohe.

Terug naar de vraagstelling.

Is er nu nog perspectief voor architectuur en spiritualiteit? In het begin van de twintigste eeuw werd er middels het organisch bouwen naar gezocht. Gaudi en Wright zijn hier voorbeelden van. Bij Rudolf Steiner zijn natuur en geest twee kanten van eenzelfde werkelijkheid. Voorbeeld van een meditatieve scholingsweg in de architectuur is het Goetheanum. Ook wordt de morfologie van het landschap in de architectuur verwerkt als samenhang tussen spiritualiteit en architectuur.

Pieter van Ree eindigt zijn betoog met; Er is echter weinig ongerepte natuur meer dus is er niet een omkering nodig?

Is het een idee om het creëren van nieuwe natuur, nieuwe sociale samenhang op ons te nemen? Hoe, aldus de spreker, daar moet iedereen zijn weg in vinden. Tijdens de excursie in Rotterdam zijn hiervan voorbeelden te zien.

Na veelvuldige reacties en suggesties uit de zaal is er gelegenheid tot nabespreken en ontmoeten.

____________________________

Pieter van Ree is auteur van het boek: Vormen scheppen als uitdrukking van innerlijk leven. (Christofoor Zeist 2008)

Excursie: ‘Geloven in architectuur’ is op zaterdag 8 mei 2010 van 10.00 tot 17.00 uur vanuit Maassluis door de stichting mens & architectuur. This e-mail address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it. of 06 30971997

verslag: Olga van den Broek

VIBA Café 7 oktober 2010 :: Een duivelse symfonie

Stadslawaai en de symboliek van geluid in de 20^e eeuw

prof.dr. Karin Bijsterveld

Klachten over lawaai zijn van alle tijden. Maar vanaf het eind van de 19^e eeuw werd in het Westen vooral veel over het geluid van moderne technologie geklaagd. Een paar decennia later werden overal anti-lawaai-verenigingen opgericht. De leden ervan organiseerden campagnes, conferenties en tentoonstellingen om de herrie van fabrieken, treinen, auto’s, radio’s en grammofoons aan de orde te stellen. Die openbare discussie gaat tot op de dag van vandaag door.

In haar boek Mechanical Sound onderzoekt Karin Bijsterveld waarom het lawaai van technologie niet meer van de publieke agenda verdwenen is. Dat doet ze aan de hand van vier druk bediscussieerde vormen van lawaai in Europa en de Verenigde Staten tussen 1875 en 1975: industrieel lawaai, verkeerslawaai, het lawaai dat buren elkaar met behulp van audio- apparatuur aandoen, en vliegtuiglawaai.

In haar lezing “Een duivelse symfonie” bespreekt Bijsterveld met behulp van plaatjes én geluiden hoe in het Westen het probleem van verkeerslawaai in de eerste helft van de 20^e eeuw werd besproken en aangepakt. Vervolgens beantwoordt ze de vraag waarom de lawaaiproblematiek in brede zin ook daarna op de publieke agenda is blijven staan.

Personalia:

Karin Bijsterveld is hoogleraar wetenschap, technologie en moderne cultuur aan de Universiteit Maastricht.

VERSLAG Viba-café 7 oktober 2010

Voorzitter: Clairette Gitz

Spreker: Karin Bijsterveld

Aanwezig: ca. 25 personen

Scribent Jan Verkuylen

Karin Bijsterveld is historica en speelt als hobby de fluit. Ze is hoogleraar Wetenschap, Technologie en Moderne Cultuur aan de Universiteit van Maastricht. Ze schreef het boek Mechanical Sound, 2008.

De titel van haar lezing was: "Een duivelse symfonie. Stadslawaai en de symboliek van geluid in de 20ste eeuw".

Apen in paniek maken een hels kabaal. Andere dieren reageren vergelijkbaar. Hooligans en demonstranten doen niet anders. Veel lawaai duidt op niet veel goeds.

Klachten van mensen over het lawaai zijn van alle tijden. De paardenwagens op de stenen straten in Rome. Het lawaai van de ambachtslieden in de middeleeuwse steden. En vanaf 1850 toenemend stadslawaai door de komst van de machine, de treinen, de auto's.

De klachten komen steeds van mensen die met hun hoofd werken. Schopenhauer en Lessing zijn erom bekend. Voor professoren in Leiden gold in de middeleeuwen een "recht op stilte". In hun straat geen lawaaimakers.

Stilte staat voor het hogere, voor ordelijk en beschaafd leven. Lawaai voor het lagere. Cultuur belichaamt een ontwikkeling richting stilte. Antroposofisch is bekend dat in de ceremonies het onritmische musiceren de chaos uitdrukt en ritme de orde brengt. De mens heeft behoefte aan orde en stilte. Hoe deze in een samenleving te bereiken.

Vanaf 1850 zwellen de klachten tegen het stadslawaai aan met een hoogtepunt rond 1935. Veel acties in vooral Amerika en Engeland. Het is de tijd van de industriële ontwikkeling. De groei van de lawaaierige steden en een nog stil platteland.

De steden hebben nog het oude stratenpatroon afgestemd op het paardenvervoer. De groei van de steden in combinatie met het nog ongeordende mechanische verkeer leidt tot stedelijke chaos. Le Corbusier schrijft in 1927 dat de stad sterft aan de chaos. In1930 verschijnt het klassieke document City Noise.

Acties tegen lawaai zijn velerlei. Opvoeding inzake onnodig lawaai. Stiltepolitie tegen getoeter. De CIAM promoot betere stedelijke planning: scheiding van wonen, werken en verkeer. De acties hebben gedeeltelijk succes. Nieuwe wetgeving. Minder lawaaierige machines. Wetenschappelijk een betere definiëring van geluid en daardoor objectieve normstelling. Echter de groei van de bevolking en de welvaart, gaat gepaard met meer en meer geluidsmakers van grasmaaiers tot vliegtuigen. En dat in een 24-uurs economie, waarin geen plaats meer is voor de zondagsrust. We leven in een cultuur van permanent lawaai.

Er lijkt thans sprake van een zekere aanvaarding. Lawaai is een nevenproduct van de economische groei maar er wordt gewerkt aan stillere motoren. Horen is een subjectieve zaak maar de normstelling objectiveert. We leven in een visuele cultuur maar visuele informatie is ook een reactie op het lawaai.

Het lawaai heeft ook een doorwerking in de moderne muziek. Gershwin, Stravinsky, pop, spelen in op de kakafonie van moderne geluiden. Tegelijk is er het streven naar het redden van stilte in de vorm van bijvoorbeeld stiltegebieden in de natuur en stiltecentra in de steden en recent in stiltewoningen.

Een duivelse symfonie.

Eva liet zicht verleiden door de duivel. De mens verliet het paradijs. Hij is gedoemd te leven en te werken in zijn lawaaierige woonstede. Voortdurend stotend op de grenzen van de gezondheid en leefbaarheid.

Met dank aan Karin Bijsterveld voor haar inspirerende heldere verhaal.