Basaal element
Na lucht is water het meest basale element voor het menselijk leven. Het Nederlandse drinkwater is van goede en stabiele kwaliteit. Wordt drinkwater uit grondwater gewonnen, dan zijn er weinig chemische, fysische en biologische technieken nodig om de gewenste kwaliteit en smaak te bereiken, maar daarbij kan verdroging van gebieden optreden, met grote gevolgen voor ecosystemen en biodiversiteit.
Wordt drinkwater uit oppervlaktewater gewonnen, dan moet er meer techniek aan te pas komen, wat energie en ruimte kost, en waarbij afval vrijkomt. In alle gevallen is er voor de verspreiding van drinkwater nogmaals veel materiaal en energie nodig, wat zich herhaalt bij de afvoer van afval- en regenwater naar de zuiveringsinstallaties.
In veel bestaande bebouwde gebieden ligt nog een ouderwets rioleringsstelsel, waaruit na flinke regenval overstorten plaatsvinden naar oppervlaktewater in de directe omgeving. De kwaliteit van het oppervlaktewater neemt daardoor sterk af, waardoor planten- en dierengroei wordt verstoord (ontstaan van plagen), bodems vervuilen en het water kan stinken. Scheiding van (zwart) afvalwater en regenwater is daarom van belang. Zelfs in ons waterrijke Nederland is het zeer de moeite waard zuinig om te gaan met drinkwater en de afvoerstromen van afval- en regenwater te beperken.
Kleinschalige watersystemen
VIBA promoot ingrijpende stappen om deze doelstellingen te bereiken, die ook haalbaar zijn omdat er veel technieken beschikbaar zijn. Er wordt met name veel verwacht van de introductie van kleinschalige ‘gesloten’ watersystemen, voor gebouwen, buurten en wijken, waarvoor gebruikers zich mede-verantwoordelijk voelen. In zo’n eenheid wordt zo min mogelijk kostbaar drinkwater ingenomen en wordt vervuild oppervlaktewater van buiten het gebied zoveel mogelijk buiten gehouden. Uit zo’n eenheid wordt weinig afvalwater afgevoerd naar het riool en naar oppervlaktewater buiten het gebied, en bij voorkeur ook nog zonder ernstige verontreinigingen.
Binnen het systeem wordt drinkwater vooral ingezet voor hoogwaardige functies als eten, drinken en baden. Opgevangen en goed gereinigd regenwater kan dienen voor de was, schoonmaakactiviteiten en voor planten binnen en buiten. De inzet van regenwater bij klimaatregeling in gebouwen vindt VIBA verantwoord als de kans op (dierlijke) verontreiniging van daken en bodem beperkt is en als de installatie gemakkelijk schoon te maken is. Grof gefilterd regenwater en biologisch gereinigd afvalwater kunnen worden gebruikt voor het spoelen van toiletten en andere laagwaardige functies. Overtollig regenwater wordt waar mogelijk geïnfiltreerd in de bodem op het eigen terrein. Zwart afvalwater wordt beperkt door de toepassing van zuinige toiletspoelsystemen of composttoiletten en kan in het gebied worden verwerkt als er een biogasinstallatie aanwezig is.
Energie- en waterbesparing
In theorie is er bij een gesloten kringloop geen reden meer om beperkingen te stellen aan de hoeveelheden water. Echter, om het energiegebruik van het systeem te beperken en om buffers optimaal te gebruiken, is het voor nagenoeg alle genoemde toepassingen zinvol de hoeveelheden water te beperken. Daarom is VIBA ook voorstander van installaties en apparatuur die erg zuinig met water omgaan: korte en dunne leidingen voor warm tapwater, waterbesparende douchekoppen en andere kranen, het Gustavsberg toiletspoelsysteem of composttoiletten en andere waterzuinige huishoudelijke apparatuur. Wie niet zonder ligbad wil, kiest bij voorkeur een wat smaller bad, waar je met minder liters water toch helemaal onder water kunt.
Biologisch reinigen
Door synthetische was- en schoonmaakmiddelen, cosmetica en bestrijdingsmiddelen te vermijden, kan gebruikt water (met uitzondering van water afkomstig van het toilet) gemakkelijk biologisch gereinigd worden in een vloeiveld, en opnieuw worden gebruikt. Ook een reguliere afvalwaterzuivering is overigens gebaat bij zo min mogelijk verontreinigingen in het water. De toepassing van waterbesparende toestellen en de beperking van chemische vervuiling zijn maatregelen die ook gemakkelijk kunnen worden geïntroduceerd in bestaande gebouwen en bestaande buurten, zonder dat er grote ingrepen nodig zijn.
Opslag
Voor de flexibiliteit en goede werking van opslag en zuivering van water in een gebiedssysteem zijn ruime reservoirs en ruim oppervlak nodig. In geval van beperkte buitenruimte kan het zuiveringsproces ‘geforceerd’ worden in binnenruimten, met behulp van extra technieken; de kosten daarvan zijn (nog) niet terugverdienbaar. Een aardige bijkomstigheid van een ‘watermachine’ is dat de waterkringloop nog inzichtelijker wordt voor gebruikers en bezoekers, wat waarschijnlijk leidt tot een beter bewustzijn over het gebruik van water, wat op z’n beurt weer een goede basis is voor het gewenste bewonersgedrag.
Kwaliteitszorg
In het kader van de preventie van Legionella en andere ongewenste micro-organismen staat VIBA achter structurele kwaliteitszorg in de aanleg, het beheer en de controle van waterinstallaties. Zij is een tegenstander van het reduceren van risico’s door toevoeging van chemicaliën aan (drink)water, door drinkwaterbedrijven en gebouwbeheerders, omdat dit ook gunstige kwaliteiten van water vernietigt.
Ecosysteem
In het voorgaande is oppervlaktewater vooral genoemd als een bufferend onderdeel van een gebiedseigen functioneel watersysteem, gericht op een milieubewuste en gezonde inzet voor mensen. Dat doet de betekenis van water in de omgeving echter tekort. Zo is water de drager voor groenstructuren en daarmee samen ook voor complete ecosystemen, met vogels, insecten, vissen, amfibieën en andere dieren. Door water als structurerend element in te zetten in ruimtelijke ordening en stedebouw, worden ecosystemen rijker en vitaler, en wordt de biodiversiteit bevorderd. VIBA vindt daarom dat de water- en groenstructuur zelfs voorrang zou moeten krijgen op andere structuren.
Sterke en gevarieerde ecosystemen zijn niet alleen nodig voor het realiseren van een gezond milieu op termijn, maar hebben ook een hoge belevingswaarde. Dat geldt zowel voor uitgestrekte plassen en naar de horizon lopende sloten in landelijk gebied als voor grachten en vijvers in stedelijk gebied.
VIBA heeft zich er altijd voor ingezet de visuele en recreatieve kwaliteiten van water in de omgeving uit te buiten en zal zich daar ook in de toekomst voor inzetten. Daarbij kan allereerst worden gedacht aan een fantasieprikkelend en avontuurlijk, maar hygiënisch en veilig gebruik door kinderen.
De belangrijkste voorwaarden daarvoor zijn het voorkómen van overstorten, het creëren van stroming, de toepassing van kindvriendelijke oevers en plasbermen en het weren van autoverkeer uit speelgebied. Meer actief en georganiseerd zijn de toepassing van waterspeelelementen als spuwertjes, sluizen, vlotten en kabelbanen.
Een tweede voorbeeld van het uitbuiten van de belevingswaarde van water is de toepassing van waterkunstwerken. Dit kan prima gecombineerd worden met enkele functionele elementen in waterkringlopen, zoals cascades, vloeivormen, fonteinen en goten. Door watersystemen kunstzinnig vorm te geven en te combineren met recreatiemogelijkheden, kunnen de totale kosten lager uitvallen dan dat de realisatie van de afzonderlijke functies in totaal zou kosten. Bij de inrichting en het beheer van waterpartijen is vergaande bewonersparticipatie mogelijk.
Gebruik
VIBA is voorstander van een publiek eigendom en gebruik van water in de gebouwde omgeving, en dus niet voor het afzetten van oevers voor privé-gebruik.
Verwarmen en koelen
De functie die de temperatuur van oppervlakte- en grondwater kan spelen bij verwarming en koeling van gebouwen komt aan bod bij het thema ‘Energie’. Het wonen op een vochtige ondergrond komt aan bod bij het thema ‘Lucht’.
Artikelen en links
